Heb je je ooit afgevraagd wat er in je hersenen gebeurt als je een nieuwe taal leert? Naast het feit dat het je helpt om koffie te bestellen in het buitenland of te praten met de lokale bevolking, kan het spreken van meerdere talen de werking van je hersenen blijvend veranderen.

Wetenschappers hebben ontdekt dat tweetaligheid meer is dan slechts een extra vaardigheid; het kan daadwerkelijk de structuur en functie van je hersenen hervormen. En het goede nieuws is: je kunt op elke leeftijd beginnen.

Hoe je hersenen meerdere talen verwerken

Toen wetenschappers hersenscans gingen gebruiken om taal te bestuderen, ontdekten ze iets verrassends. Verschillende taalaspecten, zoals spreken, luisteren, lezen en schrijven, activeren verschillende hersennetwerken. In tweetalige hersenen kunnen deze netwerken dichter bij elkaar liggen en sterker verbonden zijn.

Kinderen gebruiken doorgaans beide hersenhelften voor taal, terwijl volwassenen meestal voornamelijk de linkerhelft gebruiken. Dit kan verklaren waarom kinderen talen vaak sneller oppikken, omdat ze zowel de woorden als de emoties erachter verwerken.

Maar maak je geen zorgen als je als volwassene leert, jouw hersenen hebben hun eigen voordelen.

De 3 types tweetalige hersenen

Niet iedereen die twee talen spreekt, doet dat op dezelfde manier. Wetenschappers onderscheiden drie hoofdtypes, gebaseerd op hoe en wanneer mensen hun talen leren:

Simultane tweetaligen

Deze mensen leren als kind twee talen tegelijk, meestal in een tweetalig gezin. Ze ontwikkelen één conceptueel systeem met twee verschillende benamingen. Voor hen roepen “maison” in het Frans en “house” in het Engels waarschijnlijk hetzelfde mentale beeld op.

Sequentiële tweetaligen

Deze leerders verwerven hun tweede taal in een andere omgeving, bijvoorbeeld door reizen, in het buitenland wonen of immersieprogramma’s. Ze ontwikkelen afzonderlijke systemen voor elke taal. “Home” in het Engels kan voor hen emotioneel anders aanvoelen dan “casa” in het Spaans.

Vertaal-tweetaligen

Dit is hoe de meeste mensen in de klas beginnen: een nieuwe taal leren door te vertalen vanuit hun moedertaal. Ze denken eerst in hun moedertaal en vertalen vervolgens. Met oefening en gebruik in de praktijk kunnen ze directere toegang tot hun nieuwe taal ontwikkelen.

Je type kennen gaat niet over goed of fout zijn; het gaat om het begrijpen dat er verschillende paden naar tweetaligheid bestaan, en dat elk pad je hersenen op unieke manier versterkt.

Hoe tweetaligheid je hersenen traint

Hier wordt het interessant voor taalleerders op elk niveau. Het spreken van meerdere talen werkt als een training voor je hersenen, waarbij bepaalde mentale vaardigheden worden versterkt.

Betere focus en besluitvorming

Als je twee talen spreekt, zijn je hersenen constant bezig met het kiezen welke taal ze moeten gebruiken en het onderdrukken van de andere. Dit constante schakelen traint wat wetenschappers “executieve functies” noemen: de mentale vaardigheden die je helpen om te focussen, te schakelen tussen taken en afleidingen te negeren.

Dit kan verklaren waarom tweetalige mensen vaak beter presteren in:

• Snel schakelen tussen taken
• Gefocust blijven in drukke omgevingen
• Problemen oplossen zonder afgeleid te worden door onjuiste antwoorden

Sterkere hersenverbindingen

Hersenscans laten zien dat tweetalige mensen vaak meer grijze stof hebben in hersengebieden die verbonden zijn met taal en cognitie. Grijze stof bevat de meeste zenuwcellen van je hersenen, en meer ervan kan duiden op sterkere hersenverbindingen.

Bescherming tegen leeftijdsgerelateerde hersenachteruitgang

Misschien wel de meest opwindende bevinding: sommige studies suggereren dat tweetaligheid het begin van dementie en de ziekte van Alzheimer met enkele jaren kan uitstellen. De theorie is dat de mentale kracht die is opgebouwd door levenslange tweetaligheid een “cognitieve reserve” creëert die je hersenen kan helpen beschermen naarmate je ouder wordt.

Houd er rekening mee dat dit onderzoek nog loopt en dat resultaten per persoon kunnen verschillen. Maar de patronen in veel studies zien er veelbelovend uit.

Waarom taal leren als volwassene speciale voordelen heeft

Als je als volwassene een taal leert, denk je misschien dat je de “periode van gemakkelijk leren” hebt gemist. Maar volwassen taalleerders hebben hun eigen hersenvoordelen.

Onderzoek toont aan dat volwassenen die een tweede taal leren, logischer kunnen denken in die taal, met minder emotionele vooroordelen. Toen je als kind je eerste taal leerde, raakten emoties diep verbonden met woorden. Een nieuwe taal kan je een frisse manier van denken geven, vrij van sommige van die automatische emotionele reacties.

Volwassen leerders brengen ook betere leerstrategieën mee, een grotere woordenschat om verbindingen mee te maken en duidelijke doelen, die allemaal op andere manieren helpen bij taalverwering dan leren in de kindertijd.

Waarom je hersenen van nature gebouwd zijn voor talen

Wanneer wetenschappers de evolutie van taal duizenden jaren terugvolgen, ontdekken ze iets opmerkelijks: dezelfde neurale paden die onze voorouders hielpen bij de ontwikkeling van de eerste talen, zijn degene die jij vandaag activeert.

Deze evolutionaire erfenis betekent dat je hersenen niet alleen in staat zijn om meerdere talen te leren, ze zijn er zelfs voor ontworpen. De cognitieve mechanismen die vroege mensen ooit hielpen bij communicatie tussen stammen, helpen jou nu om te schakelen tussen Spaans en Engels, Franse grammatica te begrijpen of Duitse woordenschat te onthouden.

Dit evolutionaire voordeel verandert onze kijk op taal leren. Je vecht niet tegen de beperkingen van je hersenen; je maakt gebruik van een oud menselijk vermogen dat het succes van onze soort heeft gevormd.

Dit perspectief maakt dat de wetenschappelijke voordelen die we eerder bespraken minder aanvoelen als verrassende bijwerkingen en meer als natuurlijke uitkomsten van het gebruiken van je hersenen zoals ze geëvolueerd zijn om te functioneren.

Hoe je hersenwetenschap kunt gebruiken bij het leren van talen

Begrijpen hoe tweetaligheid je hersenen beïnvloedt, kan je helpen om effectiever te leren:

Gebruik je nieuwe taal actief

De hersenvoordelen ontstaan door het actief beheren van twee talen. Passieve blootstelling helpt, maar actief lezen, spreken en schrijven in je nieuwe taal zet deze hersensystemen vollediger aan het werk. Probeer bewust te schakelen tussen talen; zelfs je kamer beschrijven in je doeltaal kan helpen om deze neurale paden te versterken.

Leer via verhalen en context

Leren via verhalen en echte situaties ondersteunt mogelijk het soort diepe verwerking dat sterke hersenverbindingen opbouwt. In plaats van alleen woordenlijsten te stampen, probeer korte verhalen te lezen of programma’s te kijken in je doeltaal. Dit geeft je hersenen de rijke context die helpt om taal te laten beklijven.

Wees geduldig met vertalen

De overstap van vertalen in je hoofd naar direct denken in je nieuwe taal kost tijd. Als je merkt dat je mentaal aan het vertalen bent, is dat volkomen normaal. Door voortdurende oefening ontwikkelt zich meestal meer automatisch denken. Onthoud dat zelfs simultane tweetaligen ergens zijn begonnen.

Oefen regelmatig, niet perfect

De hersenvoordelen van tweetaligheid lijken af te hangen van hoe vaak je het gebruikt. Regelmatige, consistente oefening met je nieuwe taal, zelfs maar 15 minuten per dag, kan effectiever zijn dan af en toe lange studiesessies. Focus op vooruitgang boven perfectie.

Wat dit betekent voor je hersengezondheid

De wetenschap toont aan dat de hersenvoordelen van tweetaligheid niet alleen zijn voor mensen die zijn opgegroeid met meerdere talen. Elk uur dat je besteedt aan het lezen van een verhaal in het Frans, het luisteren naar een Spaanse podcast of het schrijven in het Duits, kan je hersenen op betekenisvolle manieren versterken.

Je leert niet alleen om in een andere taal te communiceren. Je bouwt cognitieve veerkracht op, verbetert je focus en creëert neurale paden die je kunnen helpen om scherp te blijven naarmate je ouder wordt. Het evolutionaire ontwerp van je hersenen maakt dit niet alleen mogelijk, maar ook natuurlijk.

Of je nu een simultane tweetalige bent, een sequentiële leerder of iemand die net begint met vertalend leren, je hersenen passen zich aan en groeien met elk nieuw woord en elk gesprek.

Wil je dieper in de wetenschap van taal leren duiken? Bekijk deze toonaangevende bronnen:

• John McWhorter: 4 Reasons to Learn a New Language, Columbia-linguïst verkent de culturele en cognitieve voordelen voorbij praktische communicatie
• Patricia Kuhl: The Linguistic Genius of Babies, Ontdek hoe baby’s “statistieken bijhouden” van taalklanken en de kritieke periodes voor taalverwerving
• prof. dr. Abram de Swaan: Zijn alle talen terug te leiden naar één oertaal?, Universiteit van Nederland college over de oorsprong van talen en Proto-Indo-Europees

Klaar om je taalleerreis te beginnen? Bekijk onze bronnen voor taal leren voor meer tips, strategieën en verhalen om je te helpen op je pad naar tweetaligheid. Of je nu een complete beginner bent of je vaardigheden wilt verbeteren, er is een plek voor jou in de wereld van het taal leren.

Dit artikel is gebaseerd op onderzoek samengevat in de TED-Ed les “The Benefits of a Bilingual Brain” door Mia Nacamulli. Voor een visuele verkenning van deze concepten is de originele TED-Ed video het kijken waard.